Matematiğin Gizemli Kişiliği : “x”

 

    Merhaba sevgili gençler, ben matematiğin en sık kullanılan sembolü x. Tanışalım mı?

    Beni ilk gördüğünüz zaman, ilkokulda idiniz. (belki hâla ilkokuldasınız :) O zamanki görevim çarpma işleminin işareti olmaktı. İki sayının arasına gelir, onların çarpılmasını sağlardım. Örneğin 3x5 bir çarpma işlemiydi hatırlarsınız, "üç kere beş" diye okurdunuz beni. Çarpım tablosunu ezbere bilenler hemen cevabı söylerdi, bilemeyenler ya beşer beşer üç kere ya da üçer üçer beş kere sayma yaparlardı. Hey gidi hey, ne günlerdi değil mi?

    Siz büyüdükçe, benim de matematik dünyasındaki görevim değişti, İşlemler Başkanlığındaki görevimden Cebirsel İfadeler Başkanlığına terfi oldum. Eski görevimi de nokta işaretine bıraktım. Artık çarpma işlemi için 3.5 yazmanız yeterli.

    Peki, bana ne oldu dersiniz? Hemen anlatayım. Ben artık matematiksel işlemlerde, bilinmeyen yerine kullanılan bir harfim. Çok gizemli geliyor kulağa, değil mi? Gizli bir görev benimki. Kim olduğumu ilk bakışta anlamanız çok zor, çünkü temsil ettiğim sayısal değer her görevde değişiyor. Bu değeri bulabilmek yani gizli kimliğimi deşifre etmek isteyenlerin denklem çözme gibi bir görevi başarıyla tamamlanması gerekiyor.  Hemen bir örnekle anlatayım: Diyelim ki benimle 3x - 5 = 40 gibi bir denklemin içinde karşılaştınız. Artık benim bir çarpma işlemi olmadığımı görebiliyorsunuz değil mi?

    Buradaki 3 benim katsayım ve onunla aramda sizin görmediğiniz bir nokta var aslında. Bizi  çarpan bir nokta. Ama bizim nokta bazen  -tamam tamam çoğu zaman- görev yerini terk edebiliyor.  Aslında olması gereken 3.x  amaa beni görünce, "abi nasılsa buralardasın, bi’ beş dakika bakıverir misin yerime?" diyerek  hemen kayboluyor ortadan.

    Neyse lafı çok uzatmadan  esas meseleye geleyim gençler, 3x ifadesinde madem 3 ile benim aramda çarpma işlemi var, o hâlde x'ten yani benden üç tane olduğunu anlatıyor bu ifade.  x+x+x gibi de düşünebilirsiniz bunu. 3 tane x …

    Bakın dikkat ederseniz hala gizli kimliğimi deşifre edemediniz. Çünkü görev esnasında epey kalabalık haldeyiz, kim olduğumu bulmak için beni yalnız bırakmanız  yani denklemi çözmeniz gerekir.  Hadi gelin şimdi çözelim şu denklemi, bulalım bu görevdeki değerimi.

        3x - 5 = 40

    Buradaki -5'i eşitliğin karşı tarafına attığımızda +5 olarak geçecek, 40 ile toplanacak. Dolayısıyla

         3x = 45 halini alacak denklem.

Her tarafı üçe bölüp beni yalnız bıraktığınızda,  x=45/3 = 15 bulunacak.

    Tamam, teslim oluyorum. Bildiniz!  Ben gizli ajan x, bu denklemdeki görevim 15 sayısını temsil etmekti.

Şimdi gelin ben başka hangi işlemlerde karşınıza çıkarım, benim bulunduğum cebirsel ifadelerde neler yapabilirsiniz, ona bakalım:

      ☝) 3x + 5x 

Burada iki ifadenin yani 3x ile 5x in toplamını görüyorsunuz, En başta size kendimi tanıtırken 3x'in üç tane x demek olduğunu söylemiştim. 3 tane x ile  5 tane x'i topladığınızda 8 tane x elde edersiniz. Bu da 8x demektir. Aynısı çıkarma işleminde de yapılabilir. 12x – 5x ifadesinin 7x olduğunu söyleyebilirsiniz.

       ✌ )   (3x).(5x)

Burada iki ifadenin çarpımını görüyoruz. Sayılarla benim aramda da çarpma işlemi olduğuna göre, burada peşpeşe 4 tane çarpma işlemi yapıldığını kolayca görebiliriz.  Çarpmanın değişme özelliği olduğu için işlemi  3.5.x.x  gibi düşünmek işimizi kolaylaştırabilir. x.x = x² olacağından (3x).(5x)= 15x² olarak bulunur.

       👌)  3x / 4x

Bölme işleminde benimle karşılaştığınızda ise sadeleştirme beni yok edeceği için kolaylıkla gözden kaybolabilirim. Sıfırı temsil etmediğim müddetçe katsayılarımı oranlamanız yeterlidir. Sonucunda ise, bir kesir yani 3/4  bulunur.

    

Sevgili gençler, sizinle bu yazıda gizli görevlerimi ve bazı meslek sırlarımı paylaştım. Ben x, matematiğin meşhur bilinmeyen sembolüyüm. Gerçi bu yazının tamamını okuduysanız, artık çok da bilinmeyen bir yanım kalmadığını düşünüyorum :)  Sizden ricam, beni gördüğünüzde yolunuzu değiştirmeyin ve yüzünüzü ekşitmeyin. Beni çözün, beni bilin, beni sevin. Anlaştık mı :)